Gıdalarımızda ki Hızlandırılmış Değişim..

Genetiğin Keşfi ve Hızlanan Değişim

Yazı dizimizin ikinci bölümünde, Çekyalı rahip Mendel’in ondokuzuncu yüzyılda Hibridizasyonun keşfi ve yirminci yüzyılda insanın sabırsızlığı sonucunda, doğada yavaş ilerleyen değişim ve mutasyonları hızlandırmaya yönelik Mutasyon Islahı metodunu keşfetmesini anlatıyoruz.

Ondokuzuncu yüzyılın ortalarında, Çekya’da bir manastırın sessiz bahçesinde, Gregor Mendel adında bir rahip bezelyelerle deneyler yapıyordu. Mendel; sarı ve yeşil, buruşuk ve düz bezelyeleri sabırla çaprazlayarak, bitkilerdeki özelliklerin nesilden nesile rastgele değil, belirli matematiksel kurallara göre aktarıldığını keşfetti. Bu tarihi an, tohumun derinliklerinde gizlenen biyolojik şifrenin, yani “genetiğin” ilk kez gün yüzüne çıkmasıydı. İnsanlık artık sadece bitkinin dış görünüşüne bakmıyor, onun içindeki işleyişin temel kurallarını anlamaya başlıyordu.

Mendel’in bu keşfi, tarımda bir devrimin kapılarını araladı. Artık çiftçiler ve bilim insanları, tarlada sadece doğanın sundukları arasından en iyiyi seçmekle yetinmek zorunda değildi. Farklı üstün özelliklere sahip bitkileri bilinçli olarak bir araya getirerek melezleme (hibridizasyon) yapmaya başladılar. Hastalıklara çok dirençli ama verimi düşük bir bitki ile, hastalıklara dayanıksız ama çok verimli başka bir bitki kontrollü ortamlarda çaprazlandı. Ortaya çıkan “F1 Hibrit” tohumlar, her iki ebeveynin de en güçlü özelliklerini bünyesinde toplayarak tarımsal üretimde eşi görülmemiş bir artış sağladı. İnsan, tohumun kodlarını okumaya ve bu kodları kendi yararına yeniden eşleştirmeye başlamıştı.

20. yüzyıla gelindiğinde ise insanlık daha sabırsızdı. Doğadaki kendiliğinden gerçekleşen genetik değişimler ve mutasyonlar çok yavaş işliyordu. Bilim insanları, bu doğal değişim sürecini hızlandırmak ve yeni varyasyonlar elde etmek için laboratuarlarda yeni bir yöntem geliştirdi: Mutasyon Islahı. Tohumlar radyasyona (X ve Gama ışınları) veya çeşitli kimyasal maddelere maruz bırakılarak genetik yapılarında rastgele ve ani değişiklikler (şok etkisi) yaratıldı. 

Amaç, bu yoğun müdahaleye maruz kalan binlerce tohum içinden tesadüfen faydalı bir özellik (örneğin daha kısa boylu, rüzgara dayanıklı bir gövde veya farklı bir meyve rengi) kazanmış olanı bulup çoğaltmaktı. Bugün market raflarında gördüğümüz veya tarlalarda yetiştirilen pek çok ürün, hücresel düzeydeki bu “hızlandırılmış ve rastgele” değişimin bir sonucudur.
M.NURİ DÖLEK/ KY AGRO MEDIA